Golbang 2 -Dolat-e-Eshgh

گلبانگ 2، دولت عشق دو روی متفاوت دارد. در هر روی یک آواز و یک تصنیف شنیده می شود. روی الف حکایت عاشقی و سوختگی باباطاهر است، ولی روی ب داستان از فرزانگی حضرت حافظ دارد. روی الف در ماهور اجرا می شود و سه تار استاد احمد عبادی در آن تکنوازی می کند، اما روی ب در مایه دشتی است و کمانچه علی اصغر خان بهاری حکایتی دیگر نقل می کند.
گلبانگ که در دو نوار بصورت 1 و 2 در سال 1357 منتشر شده، حاصل همکاری استاد محمد رضا شجریان با 4 نوازنده‌ی بزرگ موسیقی ایرانی می باشد. فرامرز پایور و هوشنگ ظریف و احمد عبادی و علی اصغر بهاری.
سه تار استاد احمد عبادی شروع کننده است، سه تار چنان سوزناک نواخته می شود که کاملا حس می شود که قرار است استاد آوازی برای عاشقان سوخته بخواند. حسن سلیقه استاد در انتخاب و چینش دو بیتی های باباطاهر در این آواز چشمگیر و گوشنواز است. همان دو بیتی اول آتش بر وجود می زند، استاد با تمام وجود دردهای باباطاهر، این عاشق عریان را با صدایش تصویر می کند و چنان رنگی به آن می زند که سخت است که بغض نکنی. باید عاشق بود تا بتوان حس من را درک کرد. این آواز از آن دسته آوازهایی هست که در هر شرایطی یک عاشق را می تواند از خود بی خود کند. آواز ماهور شجریان چنان قدرت و سوزی دارد که چشمان هر فردی را می تواند با نم اشکی آشنا کند. این آواز را باید زیر باران گوش کرد و با آن گریست تا آرام شد و گرنه شوری که این آواز ایجاد می کند، آرامت نمی گذارد. استاد آواز خوب زیاد خوانده ولی بعضی آواز ها فرق دارد. بعضی از آوازها است که باید سر تعظیم در برابر آن فرود آورد و هنر بی همتای استاد اعظم موسیقی ایران، استاد محمد رضا شجریان را ستود. شجریان با این آوازهاست که چنین دست نیافتنی شده است. این آواز ماهور بر شعر باباطاهر یکی از آن آوازهای بی نظیر است.
در تصنیفی که بعد از آواز می آید، دوباره از شعرهای باباطاهر استفاده شده است و حسین یوسف زمانی آن را ساخته است. و دیگر آن همه سوزناک نیست و البته کسی از تصنیف انتظار سوزناکی به مثابه آواز را ندارد. ولی دو بیتی هایی که انتخاب شده اند به وضوح عاشقانه هایی آرام تر می باشند و استاد با هنر بی همتایی سعی می کند که حس هایی را که در آواز برانگیخته به ساحل آرامش برساند.
روی ب با کمانچه آغاز می شود و احتمالا جنس کمانچه همه را به این اشتباه می اندازد که قرار است که آوازی عاشقانه و سوزناکی را بشنوند، ولی غزل حافظ همه حسی را ایجاد می کند جز عاشقانه. فکر می کنم این امر که دو روی الف و ب در دو دستگاه متفاوت و در دو حس متفاوت ارایه شده،‌ در گوش شنونده حساس نقطه ضعفی بر گلبانگ 1 و 2 می باشد. در واقع این امر باعث شده تا نتوان روی الف و ب را پشت سر هم گوش کرد و احتمالا خود استاد نیز به این موضوع پی برده و بعد از آن هیچیک از آلبوم های استاد چنین ویژگی هایی را ندارد. این آواز به طور مستقل آوازی با ارزشهای بالاست ولی در ادامه روی الف سازی ناکوک است.
تصنیف دولت عشق که پایان بخش این آلبوم می باشد بر غزلی دیگر از حافظ ساخته شده که این بار البته عزل عاشقانه است. این تصنیف نیز از ساخته های استاد حسین یوسف زمانی است که عاشقانه ای آرام با تصنیف ارکستری آرامش لطیفی را برایتان به ارمغان می آورد.

تصانیف گلبانگ 2 مثل گلبانگ 1 بصورت ارکسترال اجرا شده و البته نقش حسین یوسف زمانی که عموم کارهایش ارکسترال بوده در این موضوع کاملا پررنگ است. اما بنظر می رسد که استاد شجریان خودش نیز در آن زمان ها کشش خاصی نسبت به این گونه کارها داشته است. شجریان قبل از انتشار مجموعه گلبانگ به سبب فعالیت در رادیو و اجرای کنسرت های مختلف به خصوص کنسرت حافظیه کاملا شناخته شده بود، و انتشار این مجموعه کم نظیر در واقع مهر تاییدی بود بر بی همتا بودن هنر متعالی استاد.

قسمت هایی از آواز بی نظیر ماهور را اینجا گوش کنید.

اولین نوشته از مروری بر کارهای استاد شجریان را اینجا بخوانید.

شعر آواز ها و تصانیف در ادامه مطلب آورده شده است.

اواز ماهور
دوبیتی های بابا طاهر
سه تار:استاد عبادی
دلی دارم چو مرغ پا شکسته +++ چو کشتی بر لب دریا نشسته
همه گویند طاهر تار بنواز +++ صدا چون می دهد تار شکسته
عزیزم کاسه چشمم سرایت +++ میون هر دو چشمم جای پایت
از آن ترسم که غافل پا نهی باز +++  نشینه خار مژگونم به پایت
به کشت خاطرم جز غم نروید +++ به باغم جز گل ماتم نروید
به صحرای دل بی حاصل ما +++ گیاه نومیدی هم نروید
دلی دارم خریدا محبت +++کزو گرم است بازار محبت
لباسی بافتم بر قامت دل +++ ز پود محنت و تار محبت
غم عشقت بیابون پرورم کرد +++ هوای بخت بی بال و پرم کرد
به ما گفتی صبوری کن صبوری +++ صبوری طرفه خاکی بر سرم کرد
خداوندا به فریاد دلم رس +++ کس بی کس تویی من مانده به کس
همه گویند طاهر کس ندارد +++ خدا یار منه چه حاجت کس
الهی آتش عشقم به جان زن +++ شرر زان شعله ام بر استخوان زن
چون شمعم بر فروز بر آتش عشق +++ بر آن آتش دلم پروانه سان زن

تصنیف ماهور: مبتلا
اهنگساز:استاد حسین یوسف زمانی
دوبیتی:باباطاهر
نسیمی کز بن آن کاکل آیو +++ مرا خوشتر ز بوی سنبل آیو
چو شب گیرم خیالت را در آغوش +++ سحر از بسترم بوی گل آیو
بلا بی دل خدایا دل بلا بی +++ گنه چشمان کره، دل مبتلا بی
اگه چشمون نکردی دیده بونی +++ چه دونستی دلم خوبان کجابی
دو چشمونت پیاله پر ز می بی +++ دو زلفونت خراج ملک ری بی
همی وعده کری امروز و فردا +++ نذونم مو که فردای تو کی بی
اواز دشتی
غزل:حافظ
کمانچه:استاد علی اصغر بهاری
سحرگه رهروي در سرزميني +++ همي گفت اين معما با قريني
كه اي صوفي شراب آنگه شود صاف +++ كه در شيشه برآرد اربعيني
خدا زان خرقه بيزار است صد بار +++ كه صد بت باشدش در آستيني
مروت گر چه نامي بي نشان است +++ نيازي عرضه كن بر نازنيني
ثوابت باشد اي داراي خرمن +++ اگر رحمي كند بر خوشه چيني
نمي‌بينم نشاط عيش در كس +++ نه درمان دلي نه درد ديني
درونها تيره شد باشد كه از غيب +++ چراغي بر كند خلوت نشيني
گر انگشت سليماني نباشد +++ چه خاصيت دهد نقش نگيني
اگر چه رسم خوبان تند خوئي است +++ چه باشد گر بسازد با غميني
ره ميخانه بنما تا بپرسم +++‌ مآل خويش را از پيش بيني

تصنیف دشتی: دولت عشق
غزل:حافظ
اهنگساز:استاد حسین یوسف زمانی
مزن بر دل به نوك غمزه تيرم +++ كه پيش چشم بيمارت بميرم
چنان پر شد فضاي سينه از دوست +++ كه فكر خويش گم شد از ضميرم
قدح پر كن كه من از دولت عشق +++ جوان بخت جهانم گر چه پيرم
قراري بسته‌ام با مي فروشان +++ كه روز غم به جز ساغر نگيرم
مبادا جز حساب مطرب و مي +++ اگر نقشي زند كلك دبيرم
چو حافظ گنج او در سينه دارم +++ اگر چه مدعي بيند حقيرم

About these ads